İKLİMLENDİRME VE SOĞUTMA EĞİTİMİNDE BİLGİ TEKNOLOJİLERİNİN KULLANIMI
Hüseyin BULGURCU

Bilindiği gibi üniversitelerimizde İklimlendirme ve Soğutma (İKS) eğitimi lisans düzeyinde Makine Mühendisliği ve Tesisat-Enerji Öğretmenliği Bölümlerinde, ön lisans düzeyinde ise İklimlendirme - Soğutma ve Doğalgaz-Sıhhi Tesisat programla-rında verilmektedir. 

Gelişen bilgisayar teknolojileri ve yazılımları sayesinde İKS eğitimi alanında da oldukça önemli gelişmeler ortaya konmuştur. Özellikle bu alanda çalışan firmalar ürünlerinin daha kolay tanı-tmak ve seçimlerini sağlamak için elektronik kataloglar ve seçim programları hazırlamışlardır. Profesyonel yazılım firmalarının hazırlanmış oldukları hesaplama ve tasarım yazılımları, animas-yon ve simülasyonlar da mevcuttur. Yine bazı üniversitelerin bu alanda birikimlerini sundukları paket yazılımlar da bulunmaktadır. 

Bu çalışmada İKS eğitiminde bilgi teknolojilerinin sunduğu olanaklar araştırılmış olup bu alanda kullanılabilecek bazı yazılımlar derlenmiştir. 

BİNA YÖNETİM SİSTEMLERİ VE HVAC SİSTEMLERİNDE ENERJİ TASARRUFUNA YÖNELİK KONTROL İLKELERİ
Çağlar Selçuk CANBAY - Gülden GÖKÇEN - Arif HEPBAŞLI

Günümüz binalarında yer alan her türlü elektrikli ve elektro-mekanik donanım; konfor, ekonomi, kalite ve güvenlik açısından kontrol altına alınmaya başlamıştır. Binalarda ısıtma, havalandırma ve iklimlendirme (HVAC) sistemlerinden, yangın ve güvenlik sistemleri, aydınlatma, acil durum enerji dağıtımı, asansörler ve proses kontrol sistemlerine kadar bir çok değişik sistem söz konusu olup, bu sistemlerin merkezi denetim ve kontrolü, sonrasında bu bilgilerin depolanması gerek enerji yönetimi gerekse işletme ve bakım için önemli bir gereksinimdir.

Binalardaki HVAC sistemlerinin her koşulda konfor sağlaması ve enerji etkin bir sistem olarak çalışması için iyi tasarlanmış bir kontrol senaryosu gereklidir. HVAC sisteminden beklenen en yüksek verimi almak ve sistem hassasiyetini en yüksek düzeyde tutmak için kontrol stratejileri ve parametrelerinin uygun seçilmesi gerekir.

Bu çalışmanın amacı; Bina Yönetim Sistemlerinin (BYS) kapsamını, işlevlerini, evrelerini, üstünlüklerini anlatmak, uygulamada sık kullanılan mekanik sistemler için enerji tasarrufuna yönelik kontrol ilkelerini sıralamak ve BYS'nin Türkiye'deki uygulamalarında karşılaşılan sorunları aktarmaktır. Söz konusu çalışmanın, başta yatırımcılar olmak üzere, tasarımcılar, işletmeciler ve mekanik yüklenici firmalara yararlı olacağı yazarlar tarafından umulmaktadır.

GÜNEŞİ TAKİP EDEN PARABOLİK OLUK TİPİ GÜNEŞ KOLLEKTÖRLERİ İLE BUHAR ÜRETİMİ VE ABSORBSİYONLU SOĞUTMA SİSTEMİ UYGULAMASI
Dr. Levent ÇOLAK - Prof. Dr. Ali DURMAZ

Yaz aylarında Akdeniz ülkelerindeki oteller, hastaneler ve birçok özel ve kamu binaları için soğutma ciddi bir ihtiyaçtır. Günümüzde soğutma uygulamalarında genellikle elektrik tüketimi fazla olan kompresörlü veya vidalı soğutma grupları kullanılmaktadır. Güneş enerjisi ile işletilen soğurmalı (absorbsiyonlu) soğutma grupları, soğutma için gerekli enerji ihtiyacını azaltarak, soğutma giderlerini düşürmesinin yanısıra, CO2 emisyonlarını da ciddi bir oranda azaltır.

Tübitak tarafından desteklenen projede Sarıgerme'de bir otel için parabolik oluk tipi güneş kollektörleri ile entegre edilmiş soğurmalı soğutma sistemi geliştirilmektedir. Özellikle Akdeniz Bölgesi için uygun olan bu sistemlerde, ihtiyaç duyulan enerjinin büyük kısmı geliştirilen parabolik oluk tipi güneş kollektörleri tarafından sağlanırken, geri kalan kısmı mevcut buhar kazanları tarafından karşılanacaktır. Sistemden elde edilen güneşsel ısı, çift etkili soğurmalı soğutma grubunun ve çamaşırhanenin buhar ihtiyacı ile mutfaktaki sıcak su ihtiyacının temini gibi birçok uygulamalarda kullanılabilecektir.

Bu tür uygulamalarda ısıtma ve soğutma yüklerinin büyük bir kısmının güneş enerjisi ile sağlanmasına çalışılmalıdır. Akdeniz Bölgesinin güneş enerjisi yönünden uygun iklim koşulları ve Türkiye'deki düşük üretim maliyetleri dikkate alındığında, bu tür uygulamalar ekonomik bir yatırım olmasının yanında, elektrik ve LPG gibi, temel enerji kaynaklarının kullanımını ve CO2 emisyonlarını da önemli oranda azaltır.

TEMİZ VE HİJYENİK ODALARDA PAKET KLİMA KULLANIMI
Cihangirhan Salih GÜZEY

Gelişen çağımızda artık klima cihazlarının daha verimli, ekonomik, kompakt olmaları istenmektedir. Hem gelişen tekno-lojinin nimetlerinden faydalanan hem de bu özellikleri sağlaya-bilen paket klima cihazları gerek hijyenik oda gerekse sadece te-miz oda uygulamalarında geniş bir kullanım alanı bulmaktadırlar. 

Özellikle hastane, bilgi işlem merkezi, müze, optik-lazer endüstrisi, laboratuvarlar, kalibrasyon odaları gibi pek çok uygulamalarda kullanılabilen paket klimalar verimli olmaları, ekonomik kurulmaları ve çalışmaları, çok az yer kaplamaları ile günümüzde çok tercih edilmektedirler. Gerek Laminar Flow tavan üfleme sistemleri, gerekse Turbulent Flow (Karışık Akış) uygulamalarında kendisine pek çok uygulama alanı bulan bu cihazlar her geçen gün daha fazla müşteri tarafından tercih edilmektedirler. Paket klimalar iç kısmında kompresör ve soğutucu devre elemanları, ısıtıcı-soğutucu batarya, 1. ve 2. kademe filtre, egzost-vantilatör fanları ve bunların motorlarına kumanda eden frekans konvertörleri ile birlikte gerekli tüm otomatik kontrol ve elektrifikasyon elemanlarını barındırmak-tadırlar. Class 1'den daha iyi - Class 100.000 arası klimatize edilen ortama çok yakın kurulabilmeleri, kolay kullanılmaları, bakımlarının zahmetsiz olması, bina otomasyon sistemlerine çok kolay bağlanabilmeleri, çok sessiz olmaları dolayısıyla makina dairesi ve ayrı bir operatör gerektiren konvansiyonel klima santrallerine göre önemli bir avantaj kazanmaktadırlar.

HVAC SİSTEMLERİNDE EKSERJİ ANALİZİNİN GEREKLİLİĞİ VE UYGULAMALARI
Leyla ÖZGENER - Arif HEPBAŞLI

Günümüzde, HVAC (ısıtma, havalandırma ve iklimlendirme) sistemlerinde tüketilen enerjinin toplam enerji tüketimindeki payı, yaklaşık olarak % 20 tutmaktadır. Bu bağlamda, enerjinin ve hatta boşa giden enerjinin etkin ve verimli kullanımı, büyük önem taşımaktadır. Biz, mühendisler, HVAC sistemlerinin performansının değerlendirilmesinde, termodinamiğin birinci yasasını, başka bir deyişle, enerji denkliliğini (balansını) uygulama alışkanlığı içindeyiz. Oysa, bu sistemlerin işletilmesini sağlamak için gerek duyduğumuz enerji, kullanılabilir enerjidir. 

Ekserji analizinin teorisi, büyük ölçüde kullanılabilir enerji analizinin gibidir. Ekserji, kullanılabilir enerji ve kullanılabilirlik önemli ölçüde benzerdir. Ekserji yok oluşu, ekserji tüketimi, tersinmezlik ve kayıp iş de önemli ölçüde benzerdir. Bu konudaki terminolojinin pek standartlaştırılmadığı görünmektedir. 

Enerji, genellikle iş yada iş yapabilme yeteneği olarak tanımlanmaktadır. Oysa, bunun yerine, enerji; hareket yada hareket üretebilme kabiliyeti olarak tanımlanmalıdır. Bunun yanı sıra, ekserji; iş ya da iş yapabilme kabiliyeti olmaktadır. Enerji, bir proseste daima korunabilirken, ekserji ise daima tersinir proseslerde korunabilmekte, gerçek proseslerde ise, tersinmezlikler nedeniyle tüketilmektedir. 

Ekserji analizi, bir sistemin enerji analizinden farklıdır. Ekserji analizinin sonuçları, genellikle, bir sistemdeki proseslerin daha fazla anlamlı ve duyarlı gösterilmesini sağlamak için göz önüne alınmaktadır. Bu yüzden, ekserji analizi, bu çalışmada ele alınan HVAC sistemlerinin analizinde önemli bir araçtır. Çünkü, bu analiz, mevcut sistemlerdeki verimsizlikleri azaltarak, daha verimli enerji sistemleri tasarlamanın mümkün olup olmayacağını açığa kavuşturacaktır.